Inleiding

smeetsland rotterdam 1In Rotterdam is een grootschalige herstructurering aan de gang. Duizenden sociale huurwoningen worden afgebroken. De sloop dwingt bewoners hun huizen te verlaten en te verhuizen naar… ja, waarheen eigenlijk?

Want overal slaat de sloopkogel rond en komen er duurdere huizen voor terug. Niet voor niets oppert men in Nieuw Crooswijk al dat de begraafplaats de enige terugkeergarantie is. In feite hebben ze nog gelijk ook. Triest, maar waar.

Bovendien willen de bewoners helemaal niet weg. Gedwongen verhuizen heeft daarom een enorme impact op hen. De plannenmakers sluiten de ogen, maar de gevolgen van het huidige woonbeleid dienen eens duidelijk te worden.

Het verhaal van de bewoners

Om hier aandacht voor te vragen, verzamelde ik de verhalen van de bewoners. Dat resulteerde in deze verhalenbundel. Het gaat tenslotte om hún verhaal; de verhalen van de plannenmakers kennen we inmiddels wel. Juist de bewoners moeten nu gehoord worden.

Want hoe is het mogelijk dat men de sloop toch doorzet, ondanks dat de bewoners in opstand komen? Hebben burgers nog wel wat in te brengen? Het is tijd om de protesten serieus te nemen.

Zeven Rotterdamse wijken

In zeven Rotterdamse wijken sprak ik met bewoners wiens huis op de nominatie staat voor sloop, en met bewoners die hun huis al moesten verlaten. Wat is hun verhaal? Wat doet zoiets emotioneel gezien met je? Hoe trek je die voordeur voor de allerlaatste keer achter je dicht?

Gaandeweg ontdekte ik dat geen verhaal hetzelfde is. Iedereen zit weer in een andere situatie en beleeft het op een andere manier. Gevoelens als woede, angst en onzekerheid overheersen echter. Opvallend is dat een aantal zaken telkens weer terugkeert, zoals de houding van de woningcorporaties ten opzichte van de bewoners en de manier waarop de uitverhuizingen plaatsvinden. Daar valt nog veel aan te verbeteren. Mooi om te zien is de strijdbaarheid van iedere bewoner, tot het bittere einde.

Terugkeergarantie?

smeetsland rotterdam 2‘Herstructurering’ is het sleutelwoord. Het lijkt de oplossing voor alle problemen, maar lijkt ook problemen te creëren. In heel Nederland wordt in hoog tempo geherstructureerd: duizenden (vaak nog goede) woningen verdwijnen, om vervolgens nieuwe en voornamelijk duurdere huizen te bouwen.

De bewoners krijgen een terugkeergarantie. Dit betekent dat je in de wijk kunt terugkeren. Er is echter lang niet altijd een andere huurwoning te vinden (die wél blijft staan) en een nieuw huis kan niet iedereen betalen. De nieuwbouwprijzen beginnen gemiddeld bij de twee ton. Dit is slechts voor bepaalde groepen bereikbaar.

Waar kun je dan nog terecht? Soms komen de bewoners opnieuw in een te slopen woning terecht. Dit verschijnsel heeft zelfs al een naam: ‘sloopnomaden’.

Kwaliteit van de woningen

Eén van de belangrijkste argumenten voor sloop is dat de woningen ‘niet meer voldoen aan de eisen van deze tijd’. Een vaag begrip. Het betekent dat de huidige woningen te klein en niet modern genoeg zijn. Sinds wanneer kunnen bewoners niet meer voor zichzelf spreken? Sinds wanneer kunnen bewoners niet meer zelf bepalen of ze tevreden zijn met hun huisje?

Natuurlijk, er zitten altijd wel enkele woningen tussen die veel gebreken vertonen. Dit komt doordat vaak jarenlang geen onderhoud is gepleegd. Toch kiest men in zeer weinig gevallen voor renovatie.

Lage inkomens en saamhorigheid

Een ander veelgehoord argument is dat de concentratie van lage inkomens te hoog of het opleidingsniveau te laag is in een bepaalde buurt. Dit suggereert dat armoede of een minder hoge ontwikkeling de buurt niet ten goede komt.

Terwijl het opvallend is dat juist in te slopen buurten de saamhorigheid groter dan ooit is. Iedereen kent elkaar en komt bij elkaar over de vloer. De gemeente hamert enorm op sociale samenhang in de stad, maar rukt dit ondertussen uiteen. Geen enkele activiteit om buren nader tot elkaar te brengen, zal dit ooit weer tot leven brengen.

Hoe nu verder?

crooswijk rotterdam 2Het Wandeloordgebied in Nieuw Crooswijk is veranderd in een kale vlakte. De plannenmakers hebben hun zin: de bewoners zijn verdreven. Maar is er nog geld om nieuwe huizen te bouwen? Hoe groot is de kans dat de huizen straks gewoon leeg zullen staan? Wie telt een paar ton neer om in een wijk te wonen die min of meer een naam heeft?

In enkele wijken is de sloop voorlopig stilgelegd vanwege de kredietcrisis. Maar dit hoort niet te gebeuren vanuit financieel oogpunt. De sloop stilleggen hoort een logisch gevolg te zijn wanneer bewoners de sloop niet willen. Zij moeten er tenslotte wonen, en als zij tevreden zijn, laat dat dan zo.

De schreeuw van de bewoners is groot, maar de plannenmakers lijken het niet te willen horen. Hopelijk openen de verhalen in dit boek alsnog hun ogen.

Sara Klaverdijk

(deze tekst is afkomstig uit de inleiding van het boek ‘Is dit onze terugkeergarantie? Bewoners uit sloopwijken vertellen’)